Nha Trang - lấy tên sông đặt cho thành phố hay dùng tên thành phố gọi tên sông?

• Quách Tấn

Sông Cái (Nha Trang), đoạn qua xã Vĩnh Ngọc. Ảnh: Mai Lĩnh

Có nhiều người cạn nghĩ hễ nghe nói là tin, tin rằng Nha Trang do hai chữ “Nhà Trắng” mà ra. Sự thật không phải thế.

Nha Trang là do tiếng Chàm Ya Tran mà ra. Ya là nước, là sông; Tran nghĩa là cây lau, cây sậy. Ya Tran nghĩa là sông lau. Vì con sông Cái chạy từ Diên Khánh xuống đến biển, mọc đầy lau lách ở hai bên bờ nên người Chàm gọi là Ya Tran. Sau khi đất Chiêm Thành sáp nhập vào lãnh thổ Việt Nam, thì người Việt phiên âm chữ Ya Tran ra Nha Trang để gọi con sông Cái chạy từ Diên Khánh đến biển.

Như thế, Nha Trang là tên sông.

Vì sao tên sông lại trở thành tên thành phố?

Hoa lông chông

• Phương Hà

Đợi ở ngã ba Tâm Bình hơn hai tiếng đồng hồ mà chưa thấy Hoài đến, tôi không còn bụng dạ nào ngồi nghe tiếng suối làm nền cho tiếng lá xạc xào trong gió, tiếng chim trong trẻo không hợp chút nào với bầu trời lâu lâu ì ầm tiếng máy bay B52, tiếng rít của máy bay tiêm kích Mỹ. Ngã ba Tâm Bình là một đỉnh bằng phẳng của quả núi được che phủ bởi cây rừng đại ngàn - nơi gặp nhau của một nhánh đường mòn Hồ Chí Minh và điểm xuất phát của con đường xuyên rừng để về đồng bằng Quảng Trị. Cái tên “Tâm Bình” là do cánh lính Giải phóng chúng tôi đặt vì ai ra Bắc vào Nam hay chuẩn bị ra trận, qua đây đều đặt ba lô, súng ống ngồi nghỉ chốc lát. Lính Giải phóng mà gặp nhau, dù chẳng quen biết, chuyện vẫn không muốn dứt ra…

Lung linh sông Hàn

• Mai Lĩnh

Sông Hàn tạo nên cảnh sắc sơn thủy hữu tình cho thành phố biển Đà Nẵng, ngày nay dòng sông này trở thành một điểm đến hấp dẫn trong tour du lịch nội thành. Về đêm, đường phố dọc hai bên sông sáng rực ánh đèn, nhưng nổi bật nhất chính là những cây cầu nối đôi bờ Đông - Tây sông Hàn. Mỗi cây cầu là một tác phẩm nghệ thuật ánh sáng, làm nổi bật đường nét kiến trúc và ý tưởng thiết kế của mỗi công trình.

Cầu Sông Hàn (còn gọi là cầu Quay) nối liền đường Lê Duẩn ở bờ tây và đường Phạm Văn Đồng ở bờ đông thành phố Đà Nẵng; cầu có chiều dài 487,7m, rộng 12,9m, chính thức đi vào hoạt động vào ngày 29-3-2000. Theo Cổng Thông tin Điện tử TP Đà Nẵng, đây là cây cầu quay duy nhất ở Việt Nam. Vào khoảng 01g00 - 04g00, phần giữa của cây cầu xoay 90 độ quanh trục, nằm dọc theo dòng chảy của dòng sông Hàn để cho tàu lớn đi qua. Về đêm, cây cầu trở nên lung linh đẹp tuyệt vời, soi bóng hình cây cầu lấp lánh ánh sáng trên dòng sông Hàn.

Nụ cười Angkor

• Phạm Hồng Sơn

Một bộ ảnh có hơn 30 tấm là quá nhiều, rất dễ bị nhàm chán nhưng con số này thực sự chưa đủ để thuật lại những gì diễn ra trên sân khấu rạp Angkor Coex với chương trình nghệ thuật Nụ cười Angkor (Smile Of Angkor) ở Seam Riep. Tôi phải làm nhiều đợt để chọn ra số ảnh này từ 250 tấm ảnh được ... chụp “trộm”.

Theo quy định, khán giả không được ghi hình trong rạp. Mục đích của nhà tổ chức biểu diễn là bảo vệ bản quyền và lợi ích kinh doanh của họ. Người chụp ảnh hoặc quay video bị phát hiện sẽ được nhắc nhở bằng cách chiếu đèn laser vào... mặt. Người vi phạm nhiều lần, sẽ bị bảo vệ mời ra ngoài.

Một chút tâm tư ngày đầu năm mới

• Đỗ Thành

Tôi khởi sự gõ những dòng đầu tiên này khi đồng hồ tại San Jose California chỉ 7:32 tối mùng Hai, năm mới Ất Mùi, trong khi ở bên kia nửa địa cầu đã bước qua ngày cuối của chu kỳ 3 ngày Tết cổ truyền trên quê hương.

Những ai may mắn đã tìm về sum họp với gia đình - hoặc còn một nơi để về vui với mẹ cha, anh chị, thân nhân - thì đã được về, để cùng nhau chia vui mấy ngày xuân và sau đó lại lên đường tha hương tìm cuộc sống kéo dài hơn 300 ngày nữa.

Những ai mùa Tết này không tìm ra một tấm vé, hay vì bất cứ một lý do nào khác đành phải ngậm ngùi ở lại nơi trọ, chen chúc trong những chỗ tạm bợ, chia sẻ với nhau nỗi nhà, nhớ quê thì tình trạng đó cũng gần qua, hoặc sắp qua.

Độc đáo giếng đá cổ ở Gio An

• Trần Bình - Mai Lĩnh

Mạch ngầm phun lên ở mội nước giếng Bà, thôn Hảo Sơn. Ảnh: Mai Lĩnh

Chiến tranh đã đi qua gần nửa thế kỷ, cuộc sống nhân dân và bộ mặt làng xã đã thay đổi, nhưng Gio An (huyện Gio Linh, tỉnh Quảng Trị) còn giữ được hệ thống di tích vô cùng quý giá. Đó là những giếng đá có thể do người Chăm tạo tác từ cuối thế kỷ XII, khi mật độ dân cư còn thưa thớt.

Bao năm nay, nhiều du khách đến Gio Linh theo quốc lộ 1A thường rẽ vào tỉnh lộ 75 để lên viếng Nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, hầu như không ai biết là mình đang đi qua một vùng quê độc đáo: xã Gio An với 16 giếng đá cổ, di sản của nền văn minh xếp đá độc nhất vô nhị.

Chợ ... đèn pin

• Phạm Đình Quát

Không phải là chợ chuyên bán đèn pin mà vì chợ này nhóm họp khi trời còn tối đen, người bán hàng phải dùng đèn pin để cho khách mua xem hàng và thấy nhau mà giao dịch.
Hàng ngày, chợ đông từ trước 4g sáng, khi trời sáng hẳn thì chợ đèn pin giải tán, trả lại “mặt bằng” là đoạn đầu đường Quang Trung ra bờ sông Thạch Hãn, cạnh chợ thị xã Quảng Trị.

Người mua không phải là các bà nội trợ mà họ mua rồi bán lại ở các chợ nhỏ; kiểu như đây là “chợ đầu mối” chuyên về nông sản, nguồn hàng từ các làng quanh thị xã.

Nha Trang - chợ cá xưa và nay

• Tư Miền Biển

Chợ cá Cửa Bé ở phường Vĩnh Trường

Khách du lịch đến Nha Trang có thể gặp những con đường mang tên Bến Cá, Hàng Cá, Bến Chợ ngay giữa lòng thành phố này. Đường Bến Cá nằm ven sông Kim Bồng xưa, gần chợ Phường Củi (nay là chợ Phương Sài); còn đường Hàng Cá và Bến Chợ nằm bên hông chợ Đầm, xưa là bờ đầm Xương Huân, đã bị lấp để xây chợ vào năm 1969. Hơn nửa thế kỷ trước, thuyền bè đi biển về vào cập bến khá sâu trong khu vực nay là nội thành. Sông Kim Bồng bị lấp dần qua thời gian, mất đi một thủy lộ có ý nghĩa di tích lịch sử vì đó là con sông dẫn vào nơi từng là xưởng đóng thuyền của chúa Nguyễn (nay vẫn còn con đường mang tên “Thủy Xưởng” và ngọn đồi “Trại Thủy”), cũng là nơi đã từng xảy ra những trận thư hùng giữa quân Tây Sơn và quân của Nguyễn Ánh những năm cuối thế kỷ XVIII (*).

Ba ngày sống giữa vòng vây con gái

• Phương Hà

Đã ba năm làm lính rồi ba năm làm phóng viên chiến trường Trị-Thiên-Huế, tôi tự cho mình là thông thuộc mọi con đường giữa rừng già mênh mông, kéo dài từ rừng thông đặc chủng giáp Quảng Nam đến thượng nguồn sông Bến Hải - nơi thời đó, trên danh nghĩa vẫn là giới tuyến hai miền Bắc-Nam. Vì thế, ít khi tôi bám giao liên để đến các đơn vị quân chủ lực hay xuống đồng bằng viết về chiến tranh du kích. Sắp đến Tết Mậu Thân, tôi được cấp trên phái ra tỉnh đội Quảng Trị để chuẩn bị nhận một nhiệm vụ mới. Cũng như mọi lần, tôi lại ra đi một mình.

Đường Trường Sơn trăm ngả nhưng luôn có một trục chính - một lối mòn khác hẳn bởi nhiều bàn chân vào ra hơn các lối mòn khác. Sau một ngày leo dốc, vượt suối giữa mù mịt mưa bụi, sắp chạng vạng, tôi dừng lại sát mé một con suối nước không sâu nhưng khá rộng, đây đó còn nguyên dấu vết của những người đến trước với tro than giữa các hòn đá đầu trọc, với cọc phụ mắc võng mà dây rừng buộc còn ứa nhựa.