Hồn tử sĩ - Hát Giang trường hận : Ai cũng nghe nhưng ít người biết.

• Mai Lĩnh

Xưa nay, có một giai điệu nhạc buồn mà hầu như ai cũng từng nghe qua đài phát thanh, truyền hình hoặc nghe trực tiếp trong hội trường, hay ngoài nghĩa trang nhưng chẳng mấy ai để ý về xuất xứ nhạc phẩm ấy.

Đó là bài Hồn Tử Sĩ, một nhạc phẩm đã ra đời hơn 70 năm, được trình tấu hoặc phát thanh trong những lễ tang, truy điệu... Điều đặc biệt của nhạc phẩm này là cả hai chế độ đối kháng nhau lại cùng sử dụng suốt giai đoạn chiến tranh giữa hai miền Nam Bắc (1954-1975). Hiện tại, bài hát này được nhà nước Việt Nam sử dụng trong các lễ tang chính thức. Người Việt ở hải ngoại, bài hát vẫn được sử dụng trong nhiều trường hợp có nghi lễ truy điệu.

Nguyên thủy, nhạc sĩ Lưu Hữu Phước (1921-1989) viết ca khúc có tên là Hát Giang Trường Hận, trong một kỳ trại do Tổng hội Sinh viên Đông Dương tổ chức tại Mê Linh, vào khoảng năm 1942-1943. Đến năm 1946, Lưu Hữu Phước cùng với một đồng nghiệp là Hồng Lực đã sửa phần lời và đổi tên bài hát "Hát Giang Trường Hận" thành "Hồn Tử Sĩ" để tưởng nhớ và chiêu hồn các chiến sĩ hy sinh trong thời kỳ chống Pháp.

Theo thiển ý của người viết, ngoài giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm, có một nguyên nhân khiến nhạc phẩm này được phổ biến và sử dụng rộng rãi, liên tục trong thời gian dài hơn bất kỳ tác phẩm âm nhạc nào khác của Việt Nam, có lẽ do hơn bảy thập kỷ qua nó chỉ được trình tấu chứ không được hát lời ca, nhất là vào những thời gian 1954-1975 ở miền Bắc và sau 1975 đến nay trên toàn quốc Việt Nam. Đó cũng là lý do khiến rất nhiều người từng nghe, từng xúc động với giai điệu trầm hùng của “Hồn Tử Sĩ”, nhưng rất ít người biết đến lời ca, càng hiếm hoi người biết đến nguyên bản ca khúc Hát Giang Trường Hận.

Nói vậy, chẳng lẽ nếu mọi người biết - và thuộc - lời ca khúc này thì nó sẽ không được dùng phổ biến vậy sao? Đây chỉ là suy diễn của tôi, một thiển ý xuất phát từ thực tiễn là gần nửa thế kỷ nay, lịch sử Việt Nam thường được “tô đậm”, nhấn mạnh các diễn biến lịch sử đất nước giai đoạn từ sau thập kỷ 20 của thế kỷ XX đến nay. Lịch sử trước đó chỉ được nhắc đến một cách sơ sài, phiến diện. Vì thế, từ một ca khúc vinh danh lòng yêu nước và công lao chống ngoại xâm của nhị vị nữ anh hùng và nhân dân thời trước là khó được chấp nhận và tác giả phải sửa lại lời ca; và ngay cả khi sửa "Hát Giang Trường Hận" thành "Hồn Tử Sĩ" rồi cũng thật khó được chấp nhận được cất tiếng hát lên ở những sự kiện như lễ tang chính thức của nhà nước hiện nay.

Điều này lâu nay ít người để ý, mặc dù trên Youtube, từ lâu đã có thể nghe NSND Trần Khánh cùng dàn hợp xướng của đài Tiếng Nói Việt Nam hoặc đơn ca của NSND Quang Thọ (Nhà hát Ca Múa Nhạc VN). Tại các lễ tang cấp nhà nước, người ta thường phát bài Hồn Tử Sĩ do Dàn Nhạc kèn của Đoàn Nghi lễ quân đội hòa tấu.

Có tài liệu ghi tên tác giả phần lời bài “Hồn Tử Sĩ” là Hoàng Mai Lưu. Nhưng thông tin này không chính xác. Hoàng Mai Lưu là bút danh chung của nhóm bạn Huỳnh Văn Tiểng, Mai Văn Bộ, và Lưu Hữu Phước. Sự kết hợp nhóm bạn này xảy ra sau khi đã có Hồn Tử Sĩ, sáng tác của Lưu Hữu Phước và Hồng Lực tham gia phần lời như đã nói ở trên. Xin đọc thêm thông tin về nhóm Hoàng Mai Lưu tại http://phatgiaobaclieu.com/hoang-mai-luu-va-ca-khuc-giai-phong-mien-nam-ts-tran-thuan/ 

Nhạc của Lưu Hữu Phước nhưng lời của Phan Mai, bạn có thể lắng nghe giọng hát Thái Thanh thể hiện "Hồn Tử Sĩ".

Còn có một nhạc phẩm với nội dung tương tự,  ít được biết tới là bài “Chiêu Hồn Tử Sĩ” của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, sau đó lại được đặt tên lại là “Mặc Niệm Đồng Chí”.

Các bạn có thể đọc và so sánh lời các bài "Hát Giang Trường Hận" và "Hồn Tử Sĩ" tại https://vi.wikipedia.org/wiki/H%E1%BB%93n_t%E1%BB%AD_s%C4%A9#B%C3%A0i_h%C3%A1t_chung_c%E1%BB%A7a_ng%C6%B0%E1%BB%9Di_Vi%E1%BB%87t_Nam và dị bản khác tại https://loibaihat.biz/lyric/petsj/hontusi/

_______________________________________________

Bộ Sưu Tập Tem Việt Nam Cộng Hòa - Phần III (1969-1975)

Ngày 23-3-1969 phát hành bộ tem “Phụ nữ Việt nam”

Ngày 01-6-1969 phát hành bộ tem “Chiến dịch chiêu hồi”

Ngày 09-6-1969 phát hành bộ tem “Dân chủ và pháp trị” 

 

 

Ngày 10/07/1969 phát hành bộ tem “Bưu cục lưu động đầu tiên” 

 

 

Ngày 29/08/1969 phát hành bộ tem “Dân tộc thiểu số Việt Nam”

 

Ngày 20/09/1969 phát hành bộ tem “Tổng động viên”

 

Ngày 29/10/1969 phát hành bộ tem “Đệ ngũ thập chu niên Tổ chức Lao động Quốc tế” 

 

Ngày 02/01/1970 phát hành bộ tem (tem cuộn khổ nhỏ, máy tự động) “Lăng Minh Mạng” 

Ngày 15/01/1970 phát hành bộ tem “Các loại chim” gồm 04 mẫu (hình tam giác). 

 

 

 

Ngày 31/01/1970 phát hành bộ tem “Nạn nhân biến cố tết Mậu Thân” 

 

Ngày 13/03/1970 phát hành bộ tem "Y phục cổ truyền Việt Nam" 

Ngày 26/03/1970 Kỷ niệm ngày ban hành "Luật người cày có ruộng" 

Ngày 10/06/1970 phát hành bộ tem "Tái thiết cố đô Huế"

 

Ngày 29/08/1970 phát hành bộ tem "Người cày có ruộng" 

Ngày 15-9-1970, phát hành bộ tem "Tái thiết khu gia cư"

 

Ngày 03/140/1970 phát hành bộ tem "Năm năng suất Á châu"

Ngày 16/11/1970 phát hành bộ tem "Thi sĩ Việt Nam: Nguyễn Đình Chiểu" 

 

Ngày 30/11/1970 phát hành bộ tem "Năm quốc tế giáo dục 1970" 

Ngày 08/12/1970 phát hành bộ tem “Hội nghị hội đồng liên hiệp nghị sĩ Á châu kỳ 9”

 

Ngày 09/12/1970 phát hành bộ tem “Đại hội đồng liên hiệp nghị sĩ Á châu kỳ 6” gồm 01 mẫu

Ngày 12/01/1971 phát hành bộ tem “Vũ điệu dân tộc Việt Nam”  

 

Ngày 26-3-1971 phát hành bộ tem “Kỷ niệm đệ nhất chu niên ngày ban hành Luật người cày có ruộng”

Ngày 06-6-1971 phát hành bộ tem “Người phu trạm thuở xưa” 

 

Ngày 19/06/1971 phát hành bộ tem “ Ngày quân lực”

Ngày 20/08/1971 phát hành bộ tem “Thú rừng Việt Nam” 

 

Ngày 28/09/1971 phát hành bộ tem “Mùa gặt”  

 

Ngày 09/10/1971 phát hành bộ tem “Tân trụ sở liên hiệp bưu chính quốc tế” 

 

Ngày 16/11/1971 phát hành bộ tem “Các loại cá” 

Ngày 20/12/1971 phát hành bộ tem “Phát triển bưu chính nông thôn”

Ngày 10/01/1972 phát hành bộ tem “Phát triển ngư nghiệp” 

Ngày 28/01/1972 phát hành bộ tem “Vua Quang Trung” 

Ngày 04/02/1972 phát hành bộ tem "Cộng đồng phát triển"

Ngày 26/03/1972 phát hành bộ tem "Ngày nông dân Việt Nam"

Ngày 18/04/1972 phát hành bộ tem "20 năm phát triển hàng không Việt Nam 1951-1971" 

 

 

 

 

 

 

 

Ngày 05/05/1972 phát hành bộ tem "Cụ đồ nho" 

Ngày 15/06/1972 phát hành bộ tem "Nhân dân tự vệ"

Ngày 10/07/1972 phát hành bộ tem "Công khố phiếu" 

 

 

Ngày 14/08/1972 phát hành bộ tem "Lính thú đời xưa" 

Ngày 01/09/1972 phát hành bộ tem "Người thương binh"

Ngày 10/11/1972 phát hành lần thứ 2: bộ tem "Mùa gặt" 

Ngày 25/11/1972 phát hành bộ tem "Bình Long anh dũng"

Ngày 30/11/1972 phát hành bộ tem "Năm quốc tế phát triển sách" 

Ngày 18/02/1973 phát hành bộ tem "Kỷ niệm người hồi chánh thứ 200.000"

Ngày 24/02/1973 phát hành bộ tem "Chiến thắng Quảng Trị"

Bì thư kỷ niệm ngày Phụ nữ Việt Nam 10/03/1973 

Ngày 23/03/1973 phát hành bộ tem "Ngày khí tượng thế giới"

Ngày 26/03/1973 phát hành bộ tem "Ngày nông dân Việt Nam" 

Ngày 08/04/1973 phát hành bộ tem "Kỷ niệm 50 năm Interpol 1923-1973" 

Ngày 17/05/1973 phát hành bộ tem "Ngày viễn thông thế giới"

Ngày 06/11/1973 phát hành bộ tem "Phát triển quốc gia"

Ngày 20/12/1973 phát hành bộ tem "Con trâu"

Ngày 29/12/1973 phát hành bộ tem "Kỷ niệm 25 năm bản tuyên ngôn quốc tế nhân quyền" 

Ngày 31/12/1973 phát hành bộ tem "Kỷ niệm 25 năm thành lập Tổ chức Y tế Quốc tế"

Ngày 13/01/1974 phát hành bộ tem "Cô lái đò" 

 

 

Ngày 28/01/1974 phát hành bộ tem "Kỷ niệm ngày Chiến Hữu Đồng Minh" 

 

Ngày 27/02/1974 phát hành bộ tem "Kỷ niệm Hai bà Trưng"

Ngày 26/03/1974 phát hành bộ tem "Ngày nông dân" 

 

Ngày 02/04/1974 phát hành bộ tem "Kỷ niệm Hùng Vương" 

Ngày 14/04/1974 phát hành bộ tem "Thư viện Quốc gia" 

Ngày 01/06/1974 phát hành mẫu tem "Thương binh" in lại giá tiền 

Ngày 22/06/1974 phát hành bộ tem "Ngày quốc tế viện trợ" 

Ngày 02/07/1974 phát hành mẫu tem "Kỷ niệm đệ nhất chu niên ngày ban hành luật người cày có ruộng" in lại giá tiền

Ngày 12/07/1974 phát hành bộ tem "Du lịch" 

Ngày 18/08/1974 phát hành bộ tem "Hoa lan" 

Ngày 01/08/1974 phát hành mẫu tem "Vũ điệu dân tộc" in lại giá tiền

Ngày 01/10/1974 phát hành bộ tem phạt "Các loại bướm" in lại giá tiền

Ngày 09/10/1974 phát hành bộ tem "Kỷ niệm đệ bách chu niên liên hiệp bưu chính quốc tế" 

Ngày 18/11/1974 phát hành mẫu tem "Ngày khí tượng quốc tế"
và mẫu tem "Ngày viễn thông thế giới", in lại giá tiền

Ngày 01-01-1975 phát hành mẫu tem "Mùa gặt" và mẫu tem "Kỷ niệm 50 năm Interpol" in lại giá

Ngày 05/01/1975 phát hành bộ tem "Di tích lịch sử"

Ngày 14/01/1975 phát hành bộ tem 

"Hội nghị quốc tế nhi đồng và phát triển quốc gia ICCND"

Ngày 26/01/1975 phát hành bộ tem "Thú vui ngày tết" 

Ngày 23/02/1975 phát hành bộ tem "Hát bộ"

Ngày 26/3/1975 phát hành bộ tem "Ngày nông dân Việt Nam"

Ngày 01/4/1975 phát hành mẫu tem "Chiến hữu đồng minh" in lại giá mặt 

 

Ngày 01/4/1975 phát hành mẫu tem "Kỷ niệm 25 năm thành lập Tổ chức Y tế Quốc tế" in lại giá mặt 

Ngày 25/4/1975 phát hành mẫu tem "Phát triển quốc gia" in lại giá mặt 

Dòng "QUÂN BƯU" phát hành ngày 01/7/1960

 

Dòng "QUÂN BƯU" phát hành ngày 01/02/1969

Tưởng Nhớ 30-4-1975

Quay lại PHẦN I: https://dinhquat.blogspot.com/search?updated-max=2020-08-04T17:45:00-07:00&max-results=10&start=1&by-date=false

Quay lại PHẦN II: https://dinhquat.blogspot.com/search?updated-max=2020-08-05T03:54:00-07:00&max-results=10

_________________________________________________________________________________

Nguồn: https://sites.google.com/site/namkyluctinhorg/tac-gia-tac-pham/khong-ro-tac-gia/bo-suu-tap-tem-viet-nam-cong-hoa-1951-1975